Kapalı Alanda Yetiştirilen Biber ve Domateslerin El Tozlaşması

Serada ya da balkonda yetiştirilen biber ve domates çoğu zaman bol çiçek açar, ama meyve tutmaz. Sorun genellikle gübre ya da su değildir. Eksik olan şey harekettir: rüzgâr ve arı. Kapalı alanda bu ikisi olmadığında polen kesenin içinde kalır, dişi organa ulaşmaz, çiçek sarararak dökülür. Neyse ki her ikisi de kendi kendine döllenen bitkilerdir. Yani başka bir bitkinin polenine ihtiyaç duymazlar; sadece polenin birkaç milimetre yol almasına yardım etmeniz gerekir. El polenlendirme biber domates yetiştiricisi için beş dakikalık, aletsiz yapılabilen bir iştir.

Çiçeği Tanımak: Neyi Hareket Ettiriyorsunuz?

Domates çiçeği sarı, aşağı bakan ve küçük bir çan şeklindedir. Erkek organlar bir tüp oluşturur, dişi organ (stigma) bu tüpün tam ortasında durur. Polen tüpün içine dökülür. Bu yüzden domateste titreşim yeterlidir; polen yerçekimiyle stigmanın üzerine düşer.

Biber çiçeği ise beyaz, daha açık yapıdadır. Ortadaki yeşilimsi stigma dışa doğru uzanır, çevresinde 5-6 erkek organ bulunur. Biberde de titreşim işe yarar, ama fırça veya pamuklu çubukla dokunmak daha yüksek başarı verir.

• Açmış çiçek: taç yaprakları tam geriye kıvrılmış, iç kısım görünüyor. Tozlaşmaya hazır.
• Yeni açan çiçek: yapraklar hâlâ kapalı duruyor. Bir gün bekleyin.
• Solmaya başlamış çiçek: taç yaprakları kahverengileşiyor. Artık geç.

Doğru Zamanı Seçmek

Polen her saat aynı verimde dökülmez. Nem yüksekken topaklanır, çok kuruyken canlılığını yitirir. En iyi aralık sabah geç saatler ile öğle arasıdır.

Serada sıcaklık öğleye doğru hızla tırmanıyorsa havalandırma yapın, sonra tozlaşmaya geçin. Yaprakları ıslatan bir sulama yaptıysanız o gün elle tozlaşmayı erteleyin. Sulama düzeninizi bitkinin çiçek dönemine göre ayarlamak, meyve tutumunu doğrudan etkiler.

Yöntemler: Basitten Ayrıntılıya

1. Silkeleme

En hızlı yöntem. Domates için genellikle tek başına yeterlidir.

1. Bitkinin ana gövdesini elinizle tutun.
2. 3-5 saniye boyunca hafifçe sallayın. Kırmayacak kadar nazik, ama gözle görülür şekilde.
3. Çiçek salkımının bağlı olduğu sapa parmağınızla birkaç fiske vurun.
4. Askılı sistemde yetiştiriyorsanız teli veya ipi titretmek de aynı etkiyi yapar.

2. Titreşim aleti

Pille çalışan bir diş fırçası ya da elektrikli tıraş makinesi mükemmel iş görür. Fırça başını çıkarın, cihazın gövdesini çiçeğin arkasındaki sapa dayayın, 2-3 saniye çalıştırın. İyi ışıkta bakarsanız havada dağılan ince polen bulutunu görebilirsiniz. Bu yöntem domateste en yüksek meyve tutumunu verir.

3. Fırça veya pamuklu çubuk

Biber için önerilen yol. Küçük bir resim fırçası ya da kulak çubuğu kullanın.

• Çiçeğin içini dairesel hareketle hafifçe gezdirin.
• Aynı fırçayla sıradaki çiçeğe geçin; biberde çeşitler karışabileceğinden farklı çeşitler arasında fırçayı değiştirin.
• Acı biber ile tatlı biberi yan yana yetiştiriyorsanız ayrı fırça kullanın. Tohumluk ayıracaksanız bu önemlidir.

4. Hava akımı

Küçük bir vantilatörü günde iki kez, birkaç saat çalıştırmak sürekli bir titreşim sağlar. Doğrudan bitkiye üflemeyin; ortama yayılan yumuşak bir akım kurun. Bu aynı zamanda gövdeleri güçlendirir ve mantar hastalığı riskini düşürür.

Sıklık, Takip ve Sık Yapılan Hatalar

Bir çiçek genellikle 2-3 gün döllenmeye açık kalır. Gün aşırı dolaşmak yeterlidir, ama çiçeklenme yoğunken her gün geçmek tutumu artırır.

• Başarı işareti: 3-7 gün içinde taç yaprakları kuruyup dökülür, arkada nohut büyüklüğünde yeşil bir düğüm kalır.
• Başarısızlık işareti: çiçek sapından sararak, düğüm bırakmadan düşer.
• Tek yanlı, büzüşük meyve: kısmi tozlaşma. O çiçek yeterli polen almamış.
• Islak çiçeğe dokunmayın, polen çamura döner.
• Çiçeği çekiştirmeyin, sapına dokunun.
• Aşırı azotlu besleme yaprak yapar, çiçek dökülür. Kompost temelli dengeli beslemede kalın.

Meyve tutmuyorsa ilk şüpheli tozlaşma değil sıcaklıktır. Gündüz 32 °C üstünü, gece 12 °C altını düzeltmeden hiçbir yöntem sonuç vermez.

Elle tozlaşma, kapalı alan yetiştiriciliğinin en az emek isteyen ama en çok fark yaratan işidir. Aylık bahçe takviminize "çiçek turu" diye kısa bir madde ekleyin; sabah kahvenizle birlikte sıraları gezip gövdele