Ev Bahçesinde Sebze Yetiştirilmesi
Bir metrekare bile sebze yetiştirmek için yeterli olabilir. Önemli olan alanın büyüklüğü değil, ışığı ve toprağı doğru kullanmak. Balkonda sebze yetiştirme, doğru saksı ve doğru tür seçimiyle şaşırtıcı verim verir. Aşağıdaki adımlar, hiç deneyimi olmayan birinin bile ilk sezonunda hasat almasını sağlayacak şekilde sıralandı.
1. Alanı Tanı: Işık, rüzgâr, ağırlık
Her şey ışıkla başlar. Sebzelerin büyük kısmı meyve verebilmek için günde en az 5-6 saat doğrudan güneş ister. Bunu tahmin etmeyin, ölçün.
- Bir hafta sonu boyunca balkonunuzu saat başı gözleyin. Güneşin hangi köşeye kaçta geldiğini not edin.
- Güney ve güneybatı cepheler en verimlidir. Domates, biber, patlıcan buralara.
- Doğu cephesi sabah güneşi alır. Marul, ıspanak, roka, maydanoz için ideal.
- Kuzey cephesinde meyveli sebze zorlanır. Yeşillik ve nane gibi aromatiklerle sınırlı kalın.
- Rüzgâr, yaprakları kurutur. Korkuluk boyunca bir hasır veya file rüzgâr kesici işi görür.
- Islak toprak ağırdır. 40 litre saksı su alınca 50 kilonun üzerine çıkar. Yükü korkuluğa değil, zemine ve duvar kenarına verin.
Kap seçimi
Kök derinliği verimi belirler. Küçük saksıda büyük bitki beslenemez.
| Sebze | En az kap hacmi | Derinlik |
|---|---|---|
| Marul, roka, ıspanak | 5-8 litre | 15-20 cm |
| Fasulye, bezelye | 10-15 litre | 25-30 cm |
| Biber, patlıcan | 15-20 litre | 30 cm |
| Domates (tek fide) | 25-40 litre | 35-40 cm |
| Havuç, turp | 10 litre | 30 cm (taşsız, gevşek) |
Kabın altında mutlaka delik olsun. Plastik kovalar, yağ tenekeleri, çuval tipi büyüme torbaları hepsi işe yarar. Koyu renkli kaplar yazın kökü fazla ısıtır; açık renkli veya gölgede kalan yüzler daha güvenli.
2. Harcı Kendin Hazırla
Bahçe toprağını saksıya doldurmayın. Sıkışır, havasız kalır, kök çürür. Saksı harcı gevşek ve su tutan bir karışım olmalı.
Basit ve işe yarayan oran:
- 4 ölçü torf veya hindistancevizi lifi (su tutar, hafiftir)
- 2 ölçü olgun kompost (besin ve mikroorganizma verir)
- 1 ölçü perlit veya iri kum (drenaj sağlar)
- Bir tutam öğütülmüş yumurta kabuğu veya solucan gübresi
Kompostu kendiniz üretirseniz maliyet neredeyse sıfıra iner. Mutfak artığını dönüştürmek, balkonda küçük bir solucan kovasıyla bile mümkündür. Bu konuyu kompost ve vermikompost anlatan sayfalarda adım adım bulabilirsiniz. Harcı her sezon tamamen değiştirmek gerekmez; üst 5 santimi alıp yerine taze kompost eklemek çoğu zaman yeter.
3. Ne Ekmeli: Dar alanın kârlı sebzeleri
Sınırlı alanda karar verirken tek soru sorun: Bu bitki kapladığı yere karşılık kaç kez hasat verir?
Yüksek verimli seçimler
- Yeşillikler: Marul ve roka dış yapraklarından koparılarak haftalarca hasat edilir. Bir saksı, aynı bitkilerden 4-5 kez ürün verir.
- Aromatikler: Fesleğen, maydanoz, nane, kekik. Az yer, sürekli kullanım.
- Salkım ve kiraz domates: Büyük domatese göre daha az yer ister, daha erken ve daha çok meyve verir.
- Sivri biber: Tek bitkiden sezon boyunca onlarca meyve.
- Yer fasulyesi ve çalı fasulye: Dikey büyür, korkuluğu ip veya file ile ağ yaparak kullanır.
- Turp: 25-30 günde hasat. Boş kalan saksıyı doldurmak için ideal.
Kaçınılacaklar: kabak, karpuz, mısır, patates. Yer ve su isteği, balkon ölçeğinde karşılığını vermez.
Dikeye çıkın
Zemin bitince duvar başlar. Domatesi tek bir gövdeye indirip ipe sarın. Fasulyeyi tavana gerilen sicimle yukarı yönlendirin. Duvara asılan saksılarda yeşillik ve çilek yetişir. Uzun bitkiler arkaya, kısa olanlar öne dizilir; böylece hiçbir bitki diğerini gölgelemez. Bahçe planlaması üzerine yazdığımız bölümdeki kademeli yerleşim mantığı balkonda da aynen çalışır.
4. Bakım Ritmi
Saksı, toprak bahçesinden hızlı kurur ve hızlı yorulur. Bakımı düzene bağlayın.
- Su: Parmağınızı 3 santim toprağa sokun. Kuruysa sulayın. Yazın sabah erken veya akşamüstü, alttan su akana kadar. Az ve sık değil, bol ve düzenli.
- Malç: Toprağın üstüne 2-3 santim kuru yaprak, saman veya kıyılmış budama artığı serin. Buharlaşma belirgin şekilde azalır.
- Besin: Sınırlı toprakta besin çabuk tükenir. İki-üç haftada bir seyreltilmiş kompost çayı veya solucan gübresi suyu verin.
- Budama: Domateste koltuk sürgünlerini haftada bir alın. Sarı yaprakları kesin, havalandırmayı artırın.
- Tozlaşma: Balkonda arı az olabilir. Çiçeklenme döneminde bitkiyi hafifçe sallayın veya fırçayla polen taşıyın.
- Zararlı: Yaprak bitini erken yakalayın. Su tazyiki, ardından sabunlu su çözer. Kimyasala gerek yok.