Bitki Besini Kompostta Üretme

Kompost yığınınız hazır ama bitkileriniz hızlı bir destek istiyor. Katı komposu toprağa karıştırmak haftalar sürer. Sıvı besinler ise köke ve yaprağa neredeyse anında ulaşır. Kompost çayı ve ev yapımı sıvı gübre tam bu boşluğu doldurur. İkisi de mutfak artığı, bahçe otu ve bir kova suyla yapılabilir. Aşağıda organik bitki besini yapma işini baştan sona, ölçüleriyle anlatıyorum.

Kompost Çayı Nedir, Ne İşe Yarar?

Kompost çayı, olgun kompostun suda demlenmesiyle elde edilen sıvıdır. İçinde çözünmüş mineraller ve canlı toprak mikroorganizmaları bulunur. Görevi gübreleme kadar, toprağın biyolojik yaşamını beslemektir.

• Kökün besini emmesini kolaylaştırır.
• Fide ve saksı bitkilerinde yavaş büyümeyi hızlandırır.
• Yaprak spreyi olarak kullanıldığında yaprak yüzeyinde faydalı mikroorganizma tabakası oluşturur.
• Sulama suyuna karıştırıldığı için toprağı sıkıştırmaz.

Önemli kural: çay ancak olgun komposttan yapılır. Yığın hâlâ ısınıyorsa, keskin kokuyorsa ya da içinde tanınabilir yemek artığı varsa bekleyin. Toprak kokan, ufalanan, koyu kahverengi kompost doğru malzemedir. Kompostun ne zaman olgunlaştığını anlamak konusunda kararsızsanız, kompost yapımını anlatan temel rehbere bir daha göz atmak işe yarar.

Basit Kompost Çayı Tarifi

1. 10 litrelik bir kovayı yarısına kadar suyla doldurun. Şebeke suyu kullanıyorsanız 24 saat açıkta bekletin, klor uçsun.
2. 1 litre (yaklaşık iki bol kepçe) olgun kompostu eski bir yastık kılıfı ya da tül torbaya koyun. Ağzını bağlayın.
3. Torbayı kovaya sarkıtın. Kovayı üstüne kadar doldurun.
4. 24-48 saat gölgede bekletin. Günde 2-3 kez uzun bir sopayla karıştırın.
5. Torbayı çıkarın, sıkın. İçindeki posayı saksı üstüne ya da yığına geri verin.
6. Sıvıyı 1 ölçü çay + 4 ölçü su oranında seyreltin. Açık çay rengi olmalı.

Akvaryum hava motoru varsa hortumu kovanın dibine yerleştirin. Havalandırma mikroorganizma sayısını artırır ve kokuyu engeller. Çürük yumurta kokusu alırsanız o karışım bozulmuştur; bahçeye dökün, bitkiye vermeyin.

Bitki Artığından Sıvı Gübre

Kompost çayı dengeli bir destektir. Belirli bir besine ihtiyaç varsa bitki fermantasyonu daha güçlüdür. Yöntem aynı: yeşil malzeme + su + bekleme.

Isırgan gübresi (azot ağırlıklı)

• 1 kg taze ısırganı iri iri kesin.
• 10 litre suya batırın, üstünü kapatın ama hava alsın.
• 10-14 gün bekletin, iki günde bir karıştırın.
• Süzün. 1'e 10 seyreltip kullanın.
• Yapraklı sebzeler, lahana, mısır ve sezon başındaki fideler için uygundur.

Karakafes otu gübresi (potasyum ağırlıklı)

• Aynı tarif, aynı süre.
• Çiçek ve meyve döneminde verin: domates, biber, salatalık, kabak.
• 1'e 15 seyreltin, daha yoğundur.

Muz kabuğu ve yumurta kabuğu suyu

• 4-5 muz kabuğunu 1 litre suda 3 gün bekletin. Süzüp seyreltmeden çiçekli bitkilere verin.
• Yumurta kabuklarını kurutup toz edin. Suya değil, doğrudan toprağa karıştırın; suda kalsiyum çok yavaş çözünür.

Bu kokulu fermantasyonları balkonda yapacaksanız kapaklı bidon kullanın ve rüzgâr yönünü hesaplayın. Koku üçüncü günden sonra belirginleşir.

Ne Zaman, Ne Kadar Vermeli?

Sıvı besinin en büyük avantajı hızı, en büyük riski de aynı hız. Fazla verilen azot bitkiyi sulu ve yaprak ağırlıklı büyütür, meyve azalır, yaprak biti çoğalır.

Uygulama kuralları:

• Her zaman nemli toprağa verin. Kuru toprak besini kök yakacak yoğunlukta tutar.
• Sabah erken ya da akşamüstü uygulayın. Öğle güneşinde yaprak spreyi leke yapar.
• Yaprak spreyinde süzgeçten iki kez geçirin, yoksa püskürtücü tıkanır.
• Kompost çayını bekletmeyin. 24 saat içinde tüketin.
• Fermente bitki gübresi kapalı bidonda 2-3 ay dayanır.
• Yenmeye hazır yeşilliklere hasattan 2 hafta önce sprey yapmayın.

Sık Yapılan Hatalar

• Ham kompost kullanmak: Fide köklerini yakar, kötü koku yapar.
• Seyreltmeyi atlamak: Renk koyu kahveyse mutlaka su ekleyin.
• Şeker veya melas fazlası: Bir çay kaşığı yeter; fazlası küf ve sinek çeker.
• Hayvan dışkısı katmak: Ev şartlarında güvenli değil, patojen riski var.
• Sıvı gübreyi tek besin saymak: Toprağın yapısını katı kompost, mulç ve solucan