Kompost Nedir ve Nasıl Yapılır

Mutfaktan çıkan çay posası, sebze kabukları, kahve telvesi… Hepsi çöp poşetine gidiyor. Oysa bunlar toprağın en iyi besin kaynağı. Kompost, bu organik atıkların kontrollü şekilde çürütülmesiyle elde edilen koyu renkli, mis kokulu bir toprak düzenleyicisidir. Hazır gübre almadan, hiçbir kimyasal kullanmadan bahçenizi beslemenin en doğal yolu. Ev bahçesi kompost yapma işi de sanıldığı kadar zahmetli değil; birkaç temel kuralı öğrendiğinizde geri kalanı doğanın kendi işi.

Kompost Tam Olarak Nedir?

Kompost, bakteri, mantar ve solucanların organik maddeyi parçalaması sonucu oluşan humuslu malzemedir. Çürüme değil, kontrollü ayrışma söz konusudur. Doğru yapıldığında koku olmaz. Orman zemininin kokusunu andıran, tatlı bir toprak kokusu alırsınız.

Bahçeye kattığınızda üç iş yapar:

• Toprağın su tutma kapasitesini artırır, sulama ihtiyacını azaltır.
• Ağır killi toprağı gevşetir, kumlu toprağı bağlar.
• Bitkinin yavaş yavaş kullanacağı azot, fosfor ve potasyum sağlar.

Kompost hızlı etkili bir gübre değildir. Toprağı uzun vadede diri tutan bir yapı malzemesidir. Bahçe toprağına verim katma yöntemleri arasında en ucuz ve en kalıcı olanı da budur.

Yeşil ve Kahverengi Dengesi

Komposta girecek malzemeler ikiye ayrılır. Bu ayrımı kavramak, işin yüzde sekseni.

Yeşil malzeme (azot kaynağı)

• Sebze ve meyve kabukları
• Çay posası, kahve telvesi
• Biçilmiş taze çim
• Soluk yapraklar, ayıklanmış yabani otlar (tohuma kaçmamış olanlar)

Kahverengi malzeme (karbon kaynağı)

• Kuru yaprak
• Karton, yumurta kolisi, gazete kağıdı (parlak baskılı olmayan)
• Talaş, ince kırılmış dal
• Saman, kuru saplar

Hedef oran hacim olarak kabaca iki ölçek kahverengi, bir ölçek yeşil. Yeşil fazla olursa kokar ve ıslanır. Kahverengi fazla olursa süreç neredeyse durur. Kuralı basitleştirin: yığın sulu ve ağır kokuyorsa kuru yaprak ekleyin, hiç ısınmıyor ve hiç değişmiyorsa yeşil malzeme ekleyin.

Kesinlikle atmayın

• Et, kemik, balık artığı
• Süt ürünleri, yağ, pişmiş sos
• Kedi köpek dışkısı
• Hastalıklı bitki artıkları
• Kömür külü, boyalı veya işlenmiş ahşap

Adım Adım Kompost Kurulumu

1. Yer seçin. Yarı gölge, drenajı iyi bir köşe ideal. Doğrudan toprak üstünde kurun; solucanlar aşağıdan gelsin. Balkonda yaşıyorsanız kapaklı bir kova veya vermikompost sistemi daha uygundur.
2. Kap hazırlayın. Üç ahşap palet, delikli bir plastik bidon veya tel kafes yeterli. En az 60x60x60 cm hacim tutun; küçük yığın ısınmaz.
3. Taban katmanı atın. En alta kaba dal, saman ya da kırılmış karton. Hava dolaşımı buradan başlar.
4. Katman katman doldurun. Bir el yeşil, iki el kahverengi. Her yeşil katmanın üstünü kuru malzeme ile kapatın. Sinek ve koku bu şekilde engellenir.
5. Nemi ayarlayın. Sıkılmış sünger kıvamı hedeftir. Avucunuzda sıktığınızda birkaç damla su çıkmalı, akmamalı.
6. Havalandırın. 7–10 günde bir dirgen veya bel ile karıştırın. Karıştırmak süreci belirgin biçimde hızlandırır.
7. Üstünü örtün. Çuval ya da karton örtü; yağmurda fazla ıslanmayı, sıcakta kurumayı önler.

Yığın çalışıyorsa ilk haftalarda içi elle dokunulduğunda ılık, hatta sıcaktır. Bu iyi işaret. Sıcaklık düşüp yığın hacminin yarısına indiğinde olgunlaşma başlamış olur.

Sorun Giderme Tablosu

Ne Zaman Hazır, Nasıl Kullanılır?

Düzenli karıştırılan bir yığın ılık mevsimde 2–3 ayda, kışın 5–6 ayda olgunlaşır. Hazır olduğunu şu üç işaretten anlarsınız:

• Renk koyu kahve, yapı ufalanır kıvamda.
• Kabuk, sap gibi orijinal parçalar seçilemez.
• Koku nemli orman toprağı gibi, hiç ekşi değil.

Kullanım şekilleri:

• Yatak hazırlığında: Ekimden 2–3 hafta önce üst 10–15 cm’e karıştırın.
• Fide dikiminde: Çukura bir avuç, kökle doğrudan temas etmeyecek şekilde.
• Üst gübre olarak: Sezon ortasında bitki dibine ince katman, üstüne mulch.
• Kompost çayı: Bir kürek komposta 10 litre su, 24 saat bekletip süzün, sulama suyuna katın.

Olgunlaşm